Halit Ziya Uşaklıgil Kimdir?

 

Servet-i Fünun ve Cumhuriyet Dönemi yazarı Halit Ziya Uşaklıgil 1866 yılında İstanbul’da doğdu. Önce İzmir Rüştiyesinde Fransızca, daha sonra da İzmir İdadisinin açılışı ile birlikte bu okulda Fransızca ve Edebiyat öğretmenliği yaptı. İzmir’den İstanbul’a geldikten sonra İstanbul Üniversitesinde (Darülfünun) Batı edebiyatı ve estetik dersleri vermeye başladı. Türk romanının büyük ustası ve batılı anlamda roman yazan ilk yazar olarak kabul edileceği edebiyat yaşamı çeviriler ve şiirler ile başladı. İlk edebiyat yıllarında, edebi yazılarını Mehmet Halit mahlasıyla Hazine-i Evrak isimli bir dergide yayımladı. Hazine-i Evrak dergisinde çıkan ilk yazısı Deniz Danası’ydı. 23 Nisan 1883’te ilk edebi yazı olarak Aşkımın Mezarı isimli mensur (nesir niteliğinde yazılmış) şiiri günlük gazete olan Tercüman-ı Hakikat’de yayımlandı.

 

İzmir’de 1884-1885 yıllarında Nevruz Dergisi’ni ve sonra da 1886 yılında Halit Ziya Uşaklıgil ilk eserlerinden olan Nemide (1889), Bir Ölünün Defteri (1889), Ferdi ve Şürekâsı’nı (1894) bölümler halinde yayımlayacağı Hizmet Gazetesi’ni çıkardı.

 

Fransız Edebiyat Tarihi’ni konu alan ve ilk kitabı olan Fransa Edebiyatı’nın Numune ve Tarihi (Garb’dan Şark’a Seyyale-i Edebiye) 1885’te yayımlandı. Bu kitap aynı zamanda Fransız Edebiyat Tarihi ile ilgili Türkçe basılmış ilk eser olma özelliğini taşıyor ve Halit Ziya Uşaklıgil’in en iyi kitapları arasında yer alıyor.

 

1896’da Yeni Edebiyat (Edebiyat-ı Cedide) Topluluğu’na katıldı ve 1901’de topluluk dağıtılana kadar bir parçası olmaya devam etti. Servet-i Fünun Dergisi’nde kendisini üne kavuşturan Halit Ziya Uşaklıgil romanları bölümler (tefrika) halinde yayımlandı. İzmir’de yazdığı ilk romanlarında karşılıksız sevgiyi konu alarak acıklı ve duygusal bir anlatım ortaya koyarken süslü ve ağır diline rağmen başarılı bulundu. 1895’te yayınlanan Mai ve Siyah romanında kullandığı üslubunu değiştirerek dönemin basın dünyasını kaleme aldı. Bu roman genel olarak Yeni Edebiyat (Edebiyat-ı Cedide) kuşağının döneme bakış açısını yansıtıyordu. 1901’de yazmayı bıraksa da 2. Meşrutiyet sonrasında tekrar yazmaya başladı. Ancak 1923’e kadar, 2. Meşrutiyet’ten sonra yazdığı eserlerini yayınlamadı. 1925’te ilk büyük Türk romanı olarak kabul gören, kurgu ve tekniği bakımından Türk edebiyat tarihine damga vuran roman Aşk-ı Memnu yayımlandı. Roman; genç kadının kendinden yaşça büyük, zengin kocasına rağmen kendini yasak bir aşkın içinde bulmasını konu alırken karakterleri psikolojik olarak analiz etmesiyle de dikkat çekiyordu. Aşk-ı Memnu Halit Ziya Uşaklıgil çok okunan kitapları arasında yer alıyor. Roman, öykü, şiir, tiyatro, anı, deneme türünde eserler kaleme alan Halit Ziya Uşaklıgil tüm kitapları ile günümüzde de okunmaya devam ediyor. 27 Mart 1945’de İstanbul’da vefat eden yazarın mezarı da Bakırköy’de yer alıyor.

 

Halit Ziya Uşaklıgil Eserleri

 

Mai ve Siyah

Aşk-ı Memnu

Bir Ölünün Defteri

Ferdi ve Şürekâsı

Sefile

Mensur Şiirler

Bir Acı Hikâye

 

Halit Ziya Uşaklıgil Bir Alıntı:

 

‘’ Lakin yarabbi! Anlasanıza ölüyorum! Onların gözümün önünde seviştiklerinden, gözümün önünde... Ben işkenceler içinde kıvranırken onların saadetlerinden ölüyorum... Bu zapt olunamamış bir feryat idi, bu feryattan sonra bütün kuvveti söndü, artık ketmolunmaya kuvvet bulunamayan bir feveran ile annesinin dizlerine atıldı ve hüngür hüngür, bu müthiş azapta birinci defa olarak bol bol ağladı, ağladı... ‘’