Hükümdarlar ve Vezirler Hakkında Düşünceler

Şeyhülislâm Mehmed Şerif Efendi (ö. 1204/1790) tarafından kaleme alınan Fusûlü’l-Ârâ’ fî Şe’ni’l-Mülûk ve’l-Vüzerâ; saltanat, vezirlik, askerî teşkilat ve vergi düzeni gibi Osmanlı devlet yapısının temel unsurlarını mercek altına alan önemli bir risaledir. Eser, devlet kademelerindeki aksaklıkları ve toplumsal hayattaki yozlaşmanın nedenlerini irdelemekle kalmaz, aynı zamanda bunlara dair somut ıslah önerileri de sunar. Klasik İslam siyaset düşüncesinin temel kavramlarını yorumlarken müellifin kendi çağına dair eleştiri ve tavsiyelerini de içeren metin, XVIII. yüzyıl Osmanlı siyasi düşünce geleneğine ışık tutmaktadır.
Bu çalışma, müellifin hayatı ve ilmî kariyerine dair bir incelemeyle başlamakta; ardından risalenin muhtevası, “vezirlik müessesesi” merkezli olarak detaylandırılmaktadır. Eserin iki farklı nüshasına dayalı tenkitli neşrinin de yer aldığı bu kitap hem metnin kendisine hem de dönemin zihniyet dünyasına dair kapsamlı bir değerlendirme sunmaktadır. Kitap, araştırmacılara ve tarih meraklılarına hem özgün metni okuma hem de dönemin zihniyetini tahlil etme imkânı sağlamaktadır.