Milliyetçilik

Milliyetçilik, modern çağda ortaya çıkan ve bireyin kendisini ortak bir dil, tarih, kültür ve siyasal kader etrafında tanımladığı bir aidiyet biçimidir. Kökenleri Orta Çağ’ın sonlarına kadar izlenebilse de milliyetçilik düşüncesi esas olarak 18. yüzyılın sonu ile 19. yüzyılda, imparatorluk düzenlerinin çözülmesi, merkezi devletlerin güçlenmesi ve modern yurttaşlık fikrinin yaygınlaşmasıyla belirginleşmiştir. Fransız Devrimi sonrasında siyasal egemenliğin hanedandan “millete” aktarılması, milliyetçiliği kültürel bir kimlik anlayışı olmaktan çıkarıp siyasal ve ideolojik bir çerçeveye taşımıştır. Bu süreçte milliyetçilik, hem birleştirici hem de ayrıştırıcı bir güç olarak farklı toplumlarda değişen biçimlerde tezahür etmiştir.
Mehmet Ali Aynî, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde yetişmiş, felsefe, sosyoloji ve din düşüncesi alanlarında eserler vermiş bir düşünürdür. Batı düşüncesini yakından takip ederken, Osmanlı-Türk entelektüel geleneğiyle bağını koruyan Aynî, özellikle modern ideolojilerin yerel toplumsal yapılar üzerindeki etkilerini irdeleyen çalışmalarıyla dikkat çeker. Akademik yaklaşımında tarihsel süreklilik ve kavramsal çözümleme ön plandadır; bu yönüyle, milliyetçilik gibi çok katmanlı bir olguyu zihniyet ve toplum yapısı bağlamında ele alabilmektedir.
Aynî’nin Milliyetçilik adlı eseri, milliyetçilik kavramının kökenlerini, arka planını ve toplumsal yansımalarını inceleyen bir çalışmadır. Eserde milliyetçilik, ne salt Batı menşeli bir ithal fikir ne de yalnızca modern dönemin zorunlu bir sonucu olarak sunulur; aksine, farklı toplumlarda farklı koşullar altında şekillenen bir düşünce sistemi olarak değerlendirilir. Kitap, Osmanlı-Türk düşünce dünyasında milliyetçilik tartışmalarının hangi entelektüel zeminlerde yürütüldüğünü göstermesi bakımından oldukça kıymetlidir.