Roman ve Stereotip

Roman ve Stereotip: Türk Romanından Örneklerle adlı çalışma, romanın kurmaca dünyasında ’stereotip’ kavramını, kuramsal açıdan değerlendirme yolunda bir girişimdir. ’Stereotip’ kavramı, roman türü üzerinden tartışılmaktadır; ancak masal, öykü, tiyatro gibi diğer yazın türleri için de geçerli bir içerik sunulmaktadır. Kitabın başlıca amacı ’karakter’-’tip’ ayrımını irdelemek; bilindik, yerleşik tanımlamaların ötesine geçip her iki kavramın gölgesinde kalan, ihmal edilen ’stereotip’i olanca ağırlığıyla ’karakter’ ile ’tip’in yanına -en az onlar kadar işlevsel bir yapıya büründürerek- yerleştirmek; hatta ’stereotip’i, roman kişisi ile ilgili değerlendirmeler için yeni bir değerler dizisi (paradigma) oluştururken asıl belirleyici olarak konumlandırmaktır. Kitabın temel tezi; roman kişisinin var oluş tarzı, yaratımı noktasında bir tasnif yapılacaksa ve bir ölçütler dizisi kullanılacaksa asıl belirleyici olarak ’karakter’-’tip’ şeklindeki ikili ayrım odaklı değerlendirmeler yerine roman kişisinin ’stereotip’ olup olmadığı yönündeki tartışmaları da içeren üçlü bir tasnifin ikame edilmesi gerektiğidir. Bu bağlamda çalışma, başta ’stereotip’ olmak üzere, ’karakter’, ’tip’ ve ’stereotip’in karşılaştırmalı bir biçimde tanımlandığı; sanatsal yaratıcılık, roman kişisinin insani gerçekliğe uygunluğu, sahihliği çerçevesinde yapılacak tartışmaların, tasnif denemelerinin ve değer-biçici nitelendirmelerin esas belirleyicisi olarak ’stereotip’in kabul edildiği ve bu nedenle odağa alındığı kuramsal bir kitaptır. Başta ’stereotip’ olmak üzere ’karakter’, ’tip’ ve ’stereotip’ kavramları; kuramsal boyutu en tipik bir biçimde örneklendirici Türk romanından örneklerle karşılaştırmalı bir biçimde izah edilmeye çalışılmaktadır.