II. Analitikler

Analitikler, diğer adıyla Kitâbu’l-Burhan, Aristoteles’in Mantık (Organon) külliyatının dördüncü kitabı ve felsefe tarihinin de ilk bilgi kuramı kitabı olan Analytica Posteriora’ya denk düşmektedir. ‘Burhan’ ise kesin kanıt anlamına gelen ‘apodeiksis’ kelimesinin Arapça’ya tercümesidir. İbn Sînâ kitapta kesin kanıtın nasıl elde edileceğini, onun ilkelerini ve çeşitlerini, kesin kanıtlara götüren yöntemin ne olduğunu ve doğru çıkarımlara vardıran doğru öncüllerin tümelliğini, zorunluluğunu, nasıl kurulması gerektiğini anlatmaktadır.

Ayrıca kitapta, tümevarım ve tecrübe yöntemleri, bu yöntemlerin kesinliği verip vermediği, bilimler, bilimler arası ilişkiler, burhanın bu bilimlere taşınması, Matematik bilimler ve bu bilimlerin kesinliği gibi konular incelenmektedir.

Yine filozof kitapta sadece kesin kanıtlara ulaştıran doğru çıkarımları anlatmakla kalmayıp aynı zamanda tüm bilimlerde uygulanabilecek ve kesinliğinde şüphe olmayan yöntemi ortaya koymaktadır.

Bununla birlikte İbn Sînâ yer yer Aristoteles’in metinlerine atıflarda bulunmaktadır. Bu metinlerdeki yanlış anlaşıldığını veya anlaşılmadığını düşündüğü pasajları açıklayarak Aristoteles sarihlerinin eksik bulduğu yönlerini de serimlemektedir. Bu yönüyle ele alındığında kitabın, Aristoteles’in İkinci Analitikler kitabının, düşünce tarihindeki en büyük açımlaması olduğu da ortaya çıkmaktadır.