Toplum Sözleşmesi

“Bir zamanlar hiçbir şey bilmeyen avamı küçümserdim. Rousseau beni doğru yola getirdi. Bu körleştirici önyargı ortadan kalktı; insanlara saygı duymayı öğrendim ve eğer bu bakışın insanlığın haklarını tesis etmek üzere başkalarına da değer kazandırabileceğine inanmasaydım, kendimi sıradan bir emekçiden çok daha az yararlı hissederdim.”

-IMMANUEL KANT

Jean-Jacques Rousseau, Aydınlanma düşüncesinin en sarsıcı ve etkili filozoflarından biridir. 1762’de yayımlanan Toplum Sözleşmesi, yalnızca siyaset felsefesinin değil, modern demokrasi düşüncesinin de temel metinlerinden biri kabul edilir. Egemenliğin kaynağını Tanrı’dan, kraldan ya da soydan alıp doğrudan halka veren bu eser; yurttaşlık, özgürlük ve meşruiyet kavramlarını yeniden tanımlamış, Fransız Devrimi’ne zemin hazırlamış ve günümüz siyasal tartışmalarında bile adından söz ettirerek geniş bir etki alanı yaratmıştır.

Rousseau bu kitapta, “İnsan özgür doğar ama her yerde zincire vurulmuştur” cümlesinden yola çıkarak şu soruyu sorar: İnsanlar bir toplum içinde yaşarken özgürlüklerini nasıl koruyabilir? Yanıtını, bireylerin kendi iradelerini ortak iyilik doğrultusunda birleştirdiği toplum sözleşmesi kavramında bulur. Genel irade, yasalar, egemenlik, hükümet biçimleri ve siyasal otoritenin sınırları üzerine yapılan bu çarpıcı tartışma; birey ile toplum, özgürlük ile itaat arasındaki gerilimi hâlâ güncelliğini koruyan bir berraklıkla ortaya koyar.